Literatura na wygnaniu. Siła głosu w antologii ICORN 31.10.2025
Podczas Festiwalu Conrada w Willi Decjusza odbyła się premiera pierwszej antologii ICORN – zbioru tekstów pisarzy i poetów objętych programem rezydencyjnym w Polsce. Spotkanie pokazało, jak literatura może budować mosty ponad granicami i doświadczeniami wygnania.
Znaczenie antologii: literatura na wygnaniu
Podczas Festiwalu Conrada Willa Decjusza gościła premierę pierwszej książki-antologii ICORN, prezentującej twórczość pisarzy i poetów rezydujących w polskich miastach należących do sieci ICORN. Spotkanie, prowadzone przez Pawła Łyżwińskiego, przybliżyło publiczności twórczość Andreja Chadanowicza, Kholoud Charaf, Zulemy Gutiérrez oraz Javiera L. Mory – wszystkich uczestników programu ICORN w Polsce. Każdy z poetów miał okazję zaprezentować swoje utwory w oryginalnym języku, po czym odczytywano ich tłumaczenie na język polski.
Dlaczego antologia?
Willa Decjusza od wielu lat publikuje poezję i teksty twórców sprzeciwiających się opresji, dając przestrzeń historiom tych, których głos został uciszony. Antologia Literatura na Uchodźstwie łączy twórczość obecnych i byłych rezydentów ICORN, ukazując ich w nowym świetle.
Antologie są niezwykle silnym narzędziem opowiadania historii, ponieważ pozwalają dostrzegać podobieństwa i budować konteksty. Świadectwa poszczególnych poetów nie tylko ukazują często przemilczane niesprawiedliwości polityczne, ale – zestawione razem – tworzą poczucie uniwersalności doświadczeń. Podczas premiery, mimo różnic w krajach pochodzenia, kulturach i kontekstach politycznych, ujawniały się wspólne wątki. Jak zauważył Mora: „Czułem się, jakbym był Białorusinem albo Druzem. Wszyscy mamy te same problemy, a rządy totalitarne wszędzie są takie same”.
Połączenie poprzez kulturę
To połączenie poezji i sztuki, wzmocnione osobistymi historiami autorów, pokazuje, jak sytuacje w ich krajach wpływają na ich życie i twórczość. Ujawnia to coś niezwykle istotnego: dzięki sztuce możemy nawiązać relację z twórcami z różnych środowisk, nawet jeśli niewiele nas łączy na poziomie doświadczeń życiowych. Ich twórczość pokazuje rzeczywistość bardziej wyraziście niż wiadomości czy artykuły prasowe. Sprawia, że zaczynamy się przejmować.
Siła w doświadczeniu wygnania
Antologia ukazuje różnorodność doświadczenia wygnania. Chadanowicz od wielu lat przebywa poza swoją ojczystą Białorusią, jednak jego związek z kulturą i językiem białoruskim pozostaje silny. Przetłumaczył wiele wierszy i powieści na język białoruski – język, który w samej Białorusi został niemal doprowadzony do zaniku. Odnosząc się do swojego doświadczenia pisania na emigracji, Chadanowicz powiedział: „Najmądrzejsi ludzie, widząc wygnanie, dostrzegają spotkanie człowieka ze światem, z którego trzeba skorzystać. To optymistyczna część gorzkiej prawdy”.
Choć podkreślał trudność zabierania głosu w tak brutalnych czasach, mówił też o znaczeniu tworzenia na wygnaniu – tak, by w przyszłości, kiedy powrót stanie się możliwy, ten okres życia miał sens. Pokusa odcięcia się od ojczyzny i ucieczki w nostalgię za utraconą przeszłością jest silna, jednak Chadanowicz zachęca do wykorzystania czasu wolności w Polsce, by budować wspólnotę.
Kholoud Charaf również zwróciła uwagę na trudność i znaczenie utrzymywania więzi z ojczyzną. Odczytała wiersz poświęcony niedawnej masakrze jej społeczności – Druzów – dokonanej przez tymczasowy rząd w Syrii. To doświadczenie nadało jej nowy wymiar przynależności, nawet jeśli chciała o nim zapomnieć. Charaf często kontaktuje się ze swoją społecznością, szczególnie z dziećmi, by przypominać im, że istnieje świat poza wojną. „Wielu z nich nie wierzy, że życie bez wojny jest możliwe, bo urodzili się w czasie wojny i całe ich życie nią jest”.
Charaf porównała doświadczenie wygnania do drzewa na pustyni: „jest piękne, ale samotne”. Jednocześnie podkreśliła, że wygnanie może nadać życiu nowy kierunek – każde miejsce pozostawia w nas coś nowego.
Schronienie w Polsce
Świadectwa poetów Javiera Mory i Zulemy Gutiérrez podczas premiery, a także tekst Mory „Cuba Today: the history of evil as a form of the State”, ukazują, jak państwo kubańskie tłumi kreatywność. Izolacja Kuby i ograniczony dostęp do internetu sprawiają, że ich historie rzadko docierają do odbiorców za granicą.
Mora mówił o uldze, jaką poczuli po przyjeździe do Polski. „To pierwszy raz, kiedy możemy oddychać” – powiedział, opisując radość z możliwości ponownego pisania po latach przerwy. Po ujawnieniu ich udziału w protestach w 2021 roku zarówno Mora, jak i Gutiérrez nie mogli tworzyć na Kubie.
Program ICORN nie tylko chroni głosy i doświadczenia osób żyjących w opresji, ale także daje im przestrzeń do rozwoju. Wygnanie stało się dla wszystkich poetów nowym początkiem twórczym. Antologia ta pokazuje, jak ważne jest tworzenie bezpiecznych przestrzeni, które pozwalają ujawniać niesprawiedliwość i wspierać rozwój artystyczny.
Autorka tekstu: Poppy Simpson
Podczas Festiwalu Conrada Willa Decjusza gościła premierę pierwszej książki-antologii ICORN, prezentującej twórczość pisarzy i poetów rezydujących w polskich miastach należących do sieci ICORN. Spotkanie, prowadzone przez Pawła Łyżwińskiego, przybliżyło publiczności twórczość Andreja Chadanowicza, Kholoud Charaf, Zulemy Gutiérrez oraz Javiera L. Mory – wszystkich uczestników programu ICORN w Polsce. Każdy z poetów miał okazję zaprezentować swoje utwory w oryginalnym języku, po czym odczytywano ich tłumaczenie na język polski.
Dlaczego antologia?
Willa Decjusza od wielu lat publikuje poezję i teksty twórców sprzeciwiających się opresji, dając przestrzeń historiom tych, których głos został uciszony. Antologia Literatura na Uchodźstwie łączy twórczość obecnych i byłych rezydentów ICORN, ukazując ich w nowym świetle.
Antologie są niezwykle silnym narzędziem opowiadania historii, ponieważ pozwalają dostrzegać podobieństwa i budować konteksty. Świadectwa poszczególnych poetów nie tylko ukazują często przemilczane niesprawiedliwości polityczne, ale – zestawione razem – tworzą poczucie uniwersalności doświadczeń. Podczas premiery, mimo różnic w krajach pochodzenia, kulturach i kontekstach politycznych, ujawniały się wspólne wątki. Jak zauważył Mora: „Czułem się, jakbym był Białorusinem albo Druzem. Wszyscy mamy te same problemy, a rządy totalitarne wszędzie są takie same”.
Połączenie poprzez kulturę
To połączenie poezji i sztuki, wzmocnione osobistymi historiami autorów, pokazuje, jak sytuacje w ich krajach wpływają na ich życie i twórczość. Ujawnia to coś niezwykle istotnego: dzięki sztuce możemy nawiązać relację z twórcami z różnych środowisk, nawet jeśli niewiele nas łączy na poziomie doświadczeń życiowych. Ich twórczość pokazuje rzeczywistość bardziej wyraziście niż wiadomości czy artykuły prasowe. Sprawia, że zaczynamy się przejmować.
Siła w doświadczeniu wygnania
Antologia ukazuje różnorodność doświadczenia wygnania. Chadanowicz od wielu lat przebywa poza swoją ojczystą Białorusią, jednak jego związek z kulturą i językiem białoruskim pozostaje silny. Przetłumaczył wiele wierszy i powieści na język białoruski – język, który w samej Białorusi został niemal doprowadzony do zaniku. Odnosząc się do swojego doświadczenia pisania na emigracji, Chadanowicz powiedział: „Najmądrzejsi ludzie, widząc wygnanie, dostrzegają spotkanie człowieka ze światem, z którego trzeba skorzystać. To optymistyczna część gorzkiej prawdy”.
Choć podkreślał trudność zabierania głosu w tak brutalnych czasach, mówił też o znaczeniu tworzenia na wygnaniu – tak, by w przyszłości, kiedy powrót stanie się możliwy, ten okres życia miał sens. Pokusa odcięcia się od ojczyzny i ucieczki w nostalgię za utraconą przeszłością jest silna, jednak Chadanowicz zachęca do wykorzystania czasu wolności w Polsce, by budować wspólnotę.
Kholoud Charaf również zwróciła uwagę na trudność i znaczenie utrzymywania więzi z ojczyzną. Odczytała wiersz poświęcony niedawnej masakrze jej społeczności – Druzów – dokonanej przez tymczasowy rząd w Syrii. To doświadczenie nadało jej nowy wymiar przynależności, nawet jeśli chciała o nim zapomnieć. Charaf często kontaktuje się ze swoją społecznością, szczególnie z dziećmi, by przypominać im, że istnieje świat poza wojną. „Wielu z nich nie wierzy, że życie bez wojny jest możliwe, bo urodzili się w czasie wojny i całe ich życie nią jest”.
Charaf porównała doświadczenie wygnania do drzewa na pustyni: „jest piękne, ale samotne”. Jednocześnie podkreśliła, że wygnanie może nadać życiu nowy kierunek – każde miejsce pozostawia w nas coś nowego.
Schronienie w Polsce
Świadectwa poetów Javiera Mory i Zulemy Gutiérrez podczas premiery, a także tekst Mory „Cuba Today: the history of evil as a form of the State”, ukazują, jak państwo kubańskie tłumi kreatywność. Izolacja Kuby i ograniczony dostęp do internetu sprawiają, że ich historie rzadko docierają do odbiorców za granicą.
Mora mówił o uldze, jaką poczuli po przyjeździe do Polski. „To pierwszy raz, kiedy możemy oddychać” – powiedział, opisując radość z możliwości ponownego pisania po latach przerwy. Po ujawnieniu ich udziału w protestach w 2021 roku zarówno Mora, jak i Gutiérrez nie mogli tworzyć na Kubie.
Program ICORN nie tylko chroni głosy i doświadczenia osób żyjących w opresji, ale także daje im przestrzeń do rozwoju. Wygnanie stało się dla wszystkich poetów nowym początkiem twórczym. Antologia ta pokazuje, jak ważne jest tworzenie bezpiecznych przestrzeni, które pozwalają ujawniać niesprawiedliwość i wspierać rozwój artystyczny.
Autorka tekstu: Poppy Simpson