Laureaci 23. Polskiej Nagrody im. Sérgio Vieira de Mello uhonorowani w Willi Decjusza 22.10.2026
W Willi Decjusza odbyło się ważne wydarzenie poświęcone osobom i organizacjom, które konsekwentnie upominają się o prawa człowieka. Poznaliśmy laureatów 23. Polskiej Nagrody im. Sérgio Vieira de Mello, organizowanej od 23 lat przez Stowarzyszenie Willa Decjusza. Tegoroczne wyróżnienia otrzymali Maksim Znak, Abuelas de Plaza de Mayo oraz Helge Lunde.
Choć działają w różnych częściach świata, łączy ich przekonanie, że godność człowieka wymaga realnej ochrony. Ich historie pokazują, jak wiele może zmienić wytrwałość w obronie praworządności, przywracaniu odebranej tożsamości, wspieraniu prześladowanych twórców i budowaniu przestrzeni dla wolnego słowa. Tegoroczna edycja Nagrody była okazją do uhonorowania tej pracy oraz przypomnienia o osobach, które wciąż doświadczają represji. Ze względu na charakter wydarzenia, organizowanego przez Stowarzysznie Willa Decjusza, chcemy podkreślić jego wagę i aspekt społeczny.
Maksim Znak to białoruski prawnik, pisarz i obrońca praworządności, doktor prawa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Podczas kampanii prezydenckiej w 2020 roku reprezentował Wiktara Babarykę, Marię Kalesnikawą i Swiatłanę Cichanouską. Współtworzył również Radę Koordynacyjną na rzecz pokojowego przekazania władzy. Aresztowany we wrześniu 2020 roku, został skazany na dziesięć lat więzienia. Przez ponad tysiąc dni pozostawał bez kontaktu ze światem zewnętrznym. W więzieniu napisał „Zekamerone” – zbiór stu opowiadań, który ukazał się w sześciu językach. W grudniu 2025 roku został zwolniony w ramach wymiany więźniów, a następnie przymusowo deportowany. Obecnie mieszka w Warszawie.
Abuelas de Plaza de Mayo – Babcie z Plaza de Mayo – od 1977 roku poszukują dzieci porwanych lub urodzonych w niewoli podczas argentyńskiej dyktatury wojskowej w latach 1976–1983. Przywracając im tożsamość, pomagają odzyskać więzi rodzinne i poznać historię własnego pochodzenia. Organizacja odegrała pionierską rolę w rozwoju metod identyfikacji genetycznej zaginionych dzieci i przyczyniła się do powstania Narodowego Banku Danych Genetycznych w Argentynie. Do lipca 2023 roku dzięki jej działaniom odnaleziono 133 wnuków i wnuczki. Babcie wspierają również postępowania sądowe przeciwko sprawcom wymuszonych zaginięć i nielegalnych adopcji. W 2011 roku ich działalność została uhonorowana Nagrodą Pokojową im. Félixa Houphouëta-Boigny’ego.
Helge Lunde jest norweskim działaczem kulturalnym i dyrektorem wykonawczym Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia ICORN. W latach 1998–2005 kierował festiwalem literatury i wolności słowa Kapittel w Stavanger, jednocześnie koordynując program wsparcia dla prześladowanych pisarzy. W 2006 roku współtworzył ICORN i objął funkcję jej pierwszego dyrektora wykonawczego. Pod jego kierownictwem sieć rozrosła się do ponad 90 miast na całym świecie. Jego działalność pokazuje, że miasta mogą odgrywać istotną rolę w ochronie demokracji i praw człowieka, zapewniając zagrożonym twórcom bezpieczne warunki do życia i pracy.
Z perspektywy Instytutu Kultury Willa Decjusza możliwość goszczenia wydarzenia poświęconego tak istotnym wartościom ma szczególne znaczenie. Willa pozostaje miejscem spotkań i dialogu, w którym kultura tworzy przestrzeń do rozmowy o odpowiedzialności za drugiego człowieka. Wszystkim laureatom składamy serdeczne gratulacje oraz podziękowania za odwagę i niezłomność w działaniu.
Fundatorem Nagrody jest Grupa ZUE. Partnerami Honorowymi są Miasto Kraków, Ambasada Brazylii w Warszawie oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Patronat medialny sprawują Radio Kraków, TVP Info, TVP3 Kraków i Polskie Radio dla Zagranicy.